Encyclopedie van misvattingen

Wetenschap

Astronomen tellen in lichtjaren
Een lichtjaar is, allereerst, geen eenheid van tijd maar van afstand — zeg dus nooit 'duizenden lichtjaren geleden'. Een lichtjaar is de afstand die het licht in een jaar aflegt. Aangezien het licht met een snelheid van een miljard kilometer per uur reist (om precies te zijn met 299 792 458 meter per seconde) en een jaar rond de 31 557 600 seconden telt, legt het licht in een jaar 9,46 biljoen (9,46 x 10¹²) kilometer af.
In geen enkele wetenschappelijke publicatie echter zult u het lichtjaar aantreffen: astronomen rekenen in parsecs. Ten gevolge van de draaiing van de aarde om de zon lijken sterren die niet al te ver weg staan, een klein ellipsje te beschrijven tegen de achtergrond van het 'oneindig verre' hemelgewelf: de jaarlijkse parallax. Sterren lijken iets te zijn versprongen wanneer we ze met een tussenpoos van een half jaar waarnemen; hetzelfde effect ontstaat als we afwisselend met het ene en het andere oog naar een niet te ver verwijderd voorwerp kijken.

De jaarlijkse parallax

Hoe dichterbij de ster staat, hoe groter de parallax is. Het totale hemelgewelf kan men, net als een cirkel, verdeeld denken in graden, minuten en seconden. Een ster nu die na een half jaar een seconde aan de hemelboog is versprongen, staat een 'parsec' (een parallax-seconde) van ons vandaan. Dat blijkt overeen te komen met een afstand van 30,857 biljoen kilometer, dus met 3,263 lichtjaar.
Proxima Centauri, de dichtstbijzijnde ster op de zon na, heeft een parallax van rond de 0,7687 boogseconde en staat dus op een afstand van 1/0,7687 = 1,301 parsec of 4,241 lichtjaar of 40,13 biljoen kilometer.

Hoe helderder de ster, hoe groter magnitude

Vallende sterren zijn sterren

Vanuit een diepe put zie je overdag sterren

In de zomer staat de zon dichterbij

De zon komt in het oosten op

De lente begint op 21 maart
Die tijd is voorbij. De laatste keer dat de lente op 21 maart begon, was in 2007; voorlopig begint de lente op 20 maart.
Doordat het kalenderjaar en het echte, astronomische jaar niet helemaal gelijk zijn, valt het lentebegin steeds vroeger, en in het jaar 2044 zal de lente voor het eerst op 19 maart beginnen, zo toont deze tabel met jaargetijden voor 2000 tot en met 2100.
Dankzij de geraffineerde regeling van schrikkeljaren, waarbij in 2100 een schrikkeldag wordt overgeslagen, schuift het lentebegin in dat jaar weer naar 21 maart — de juiste datum volgens de christelijke kalender.

Om de vier jaar is er een schrikkeljaar

Het maakt niet uit of de zon stilstaat of de aarde

De maan draait om de aarde

Vanaf de maan zie je de aarde opkomen
Een van de beroemdste platen van de Amerikaanse maanvluchten is 'Earthrise', de foto die de bemanning van de Apollo-8 op 29 december 1968 van de 'opkomende aarde' nam. Volgens sommigen was dit de plaat die mensen pas echt deed beseffen hoe klein en nietig de aarde was, en hoe zuinig ze erop moesten zijn, maar dat doet er nu niet toe.

De aarde komt op...

Zeker, een prachtige foto. Toch klopt er iets niet... In de eerste plaats zien we natuurlijk niet de aarde die opkomt: de maan heeft altijd dezelfde kant naar de aarde gekeerd, dus van aardopkomst en -ondergang kan op de maan geen sprake zijn. Het waren de ruimtevaarders die tijdens hun derde rondje om de maan onverwachts de aarde in beeld kregen. Astronaut William Anders drukte af.
Bovendien staat de foto zoals die meestal aan aardbewoners wordt gepresenteerd een kwartslag gedraaid. De scheiding van dag en nacht loopt op aarde niet over de evenaar, maar over de polen. De avond valt juist over Nederland.
De astronaut die de foto gemaakt heeft, William Anders, heeft de plaat thuis dan ook anders hangen.

... bij Anders thuis

(De bovenste foto is van de NASA, de onderste is gemaakt door Fred Spier, die nog eens precies heeft uitgezocht wie van de drie de foto had gemaakt -- daar was nogal onenigheid over. Een fantastisch verhaal [PDF] op zich. Spier nam de foto van de televisie tijdens de BBC-documentaire 'Decisive moments' uit 1997.)

De kern van de aarde is vloeibaar

De wet van Buys Ballot zegt dat winden op het noordelijk halfrond een afwijking naar rechts krijgen

Badwater wervelt linksom naar de afvoer

Een cycloon is een wervelstorm

Men zegt 'Beaufort' op z 'n Frans

Men zegt 'Richter' op z 'n Duits

Snelheden op zee meet men in knopen per uur

Een paard levert 1 pk

Een mud is een eenheid van gewicht

Glas is eigenlijk een vloeistof

Stoom is wit

Koud water bevriest eerder dan warm water

Aardgas stinkt

Aan zee ruik je de ozon

Bij onweer ruik je de ozon

Bliksem gaat van boven naar beneden

Een luchtzak is luchtledig

Een barometer kan het weer voorspellen

De kompasnaald wijst naar het noorden

Mensen hebben een magnetisch zintuig

Elektriciteit gaat van plus naar min

Een deeltjesversneller versnelt deeltjes

Een telelens verkort het perspectief

Galilei vond de telescoop uit

Galilei liet kogels van de toren van Pisa vallen

Galilei zei na zijn veroordeling: 'Eppur si muove '

Newton kwam op zijn natuurwetten doordat een appel op zijn hoofd viel

Fahrenheit ijkte zijn thermometer met een mengsel van ijs en salmiak

Celsius legde het vriespunt bij nul graden

Einstein kon op school niet meekomen

Laurens Janszoon Coster vond de boekdrukkunst uit

Gutenberg vond de boekdrukkunst uit

James Watt vond de stoommachine uit

Edison vond de gloeilamp uit

Bertillon bedacht het systeem van de vingerafdrukken

Felix Hoffmann ontwikkelde aspirtine voor zijn vader

Henry Ford bedacht het principe van de massaproductie

De gebroeders Wright vlogen in de 'Kitty Hawk '

Lindbergh vloog als eerste over de oceaan

De zwarte doos werd bedacht door Black

Teflon danken we aan de ruimtevaart