Encyclopedie van misvattingen

Geschiedenis

Er rust een vloek op het graf van Toetanchamon

Diogenes leefde in een ton
Over Diogenes (400?-324? v.Chr.) doen vele verhalen de ronde. Het bekendste verhaal is, dat hij aan de rand van het kerkhof in een ton leefde. Als de anekdote al een grond van waarheid heeft, dan is het waarschijnlijker dat hij zich in een klein houten huisje of misschien in een grote aardewerken pot ophield — de Romeinse geschiedschrijvers (Juvenalis, Lucianus en Seneca noemen Diogenes) zijn het er al niet meer over eens. Een ton zoals Nederlanders zich die voorstellen, met duigen, was het in ieder geval niet.
Diogenes vond dat mensen zich, op zoek naar de waarheid, moesten vrijmaken van alle conventies — alles wat natuurlijk is, moest de mens schaamteloos en in het openbaar kunnen doen.
Diogenes onderwees in Athene op het instituut Kunosarges ( 'De witte hond '), en dat het Griekse kunikos ook 'honds' betekent, was voor zijn tegenstanders een mooie bijkomstigheid: zijn leer werd al snel 'cynisch' genoemd.

Diogenes met hond

Xanthippe was een helleveeg
Xanthippe was de vrouw van Socrates (469-399 v.Chr.), en zij geldt als het voorbeeld voor kijvende, twistzieke vrouwen. Socrates dreef graag de spot met haar, maar eigenlijk had Xanthippe wel reden tot mopperen: in plaats van voor zijn nering en zijn jonge familie te zorgen (hij was beeldhouwer en had drie zonen), vond Socrates het belangrijker op straat met welgestelde jongens te praten, die zich het filosoferen beter konden permitteren dan hij.
Zij trouwden toen Socrates vijftig was, en zijn jongste zoon moet nog klein geweest zijn toen hij, zeventig jaar oud, weigerde zich te verdedigen tijdens zijn terdoodveroordeling.

Cleopatra was een Egyptische koningin

Rome werd op zeven heuvelen gebouwd

Caesar was keizer

Caesars laatste woorden waren: 'Et tu, Brute '

Romeinse soldaten werden met zout betaald

Heren sluiten links-over-rechts omdat de Romeinen het al zo deden

Nero speelde viool terwijl Rome brandde

Christenen werden in het Colosseum voor de leeuwen gegooid

Romeinen kotsten in een vomitorium
De Romeinen kenden wel een vomitorium, en ze schijnen ook niet zoveel problemen te hebben gehad met het uitkotsen van een overvloedige maaltijd, maar ze kotsten niet in een speciaal daartoe ingericht kamertje dat 'vomitorium' werd genoemd.
Een vomitorium was niet anders dan de uitgang van een theater, waaruit de mensenmassa naar buiten stroomde na een voorstelling. Het Colosseum telde, zegt men, tachtig vomitoria, die zo kundig waren aangelegd dat vijftigduizend toeschouwers in een kwartier weer op straat konden staan.

Het Romeinse rijk ging aan loodvergiftiging ten onder

Er was ooit een vrouwelijke paus

Het 'jus primae noctis' heeft echt bestaan

Kruisridders deden hun vrouw een kuisheidsgordel om

Een harnas was zo zwaar dat de ridders op hun paard moesten worden gehesen

In de Middeleeuwen werden heksen vervolgd

Het begrip 'jeugd' kende men niet in de Middeleeuwen

Middeleeuwse geleerden twistten over het aantal engelen dat op de punt van een naald kon dansen

Thomas à Becket werd vermoord

Marco Polo bracht de spaghetti mee uit China

Floris V was populair bij de arme boeren

Eduard III raapte een kousenband op en stichtte de Orde van de Kousenband

Jeanne d 'Arc was Frans

Columbus dacht als enige dat de aarde een bol was

Columbus ontdekte Noord-Amerika

Syfilis werd meegebracht door Columbus

Columbus bracht tuberculose naar Amerika

Traditionele landbouw was beter

Indianen leefden in harmonie met de bizons

Magalhães voer als eerste om de wereld

Lucrezia Borgia vergiftigde iedereen

Luther spijkerde zijn stellingen op de kerkdeur

Luther zei: 'Hier sta ik, ik kan niet anders '

Calvijn was Zwitser

Maria de Bloedige was bloeddorstig

Willem van Oranje werd Willem de Zwijger genoemd

Willem van Oranje zei: 'Mon Dieu, aie pitié de mon âme, et de ce pauvre peuple '

‘Geuzen' was een scheldnaam

Wij vieren 1 april omdat Alva op die datum Den Briel verloor

Kenau verdedigde Haarlem

Egmond en Hoorne werden onthoofd

Leiden kreeg zijn universiteit als dank voor het verzet

De Tachtigjarige Oorlog duurde tachtig jaar

Leeghwater maalde het Haarlemmermeer droog

Tromp voer met een bezem aan de mast door het Kanaal

De Ruyter voer de ketting bij Chatham stuk
De tocht van Michiel de Ruyter naar Chatham op 22 juni 1667 geldt als een van de stoutste staaltjes in de vaderlandse geschiedenis, en het stukvaren van de ketting in de Medway weer als het hoogtepunt daarvan.
De Winkler Prins-encyclopedie bijvoorbeeld beschrijft het zo: 'een groot aantal van de beste Engelse oorlogsschepen lagen achter de gespannen ketting die onder leiding van Jan van Brakel door de brander Pro Patria werd stukgevaren, waarna de Engelse schepen veroverd of vernietigd werden.'
Otto de Vooght echter beschreef het zo: 'Aldaar hadden de Engelsen een klein batterijtje gemaakt, waarvandaan zij met zes à zeven stukken op ons flankeerden, doch wij daarvan meester geworden zijnde, maakten de kettingen los en schoten dezelve aan stukken. Op die dag verbrandden wij drie koningsschepen en namen er twee, waaronder de Royal Charles, het sterkste schip van geheel Engeland.'
Otto de Vooght was als toezichthoudend ambtenaar meegegaan op de tocht en hield er een dagboek over bij (Peter Zuijdgeest: Otto de Vooght, een dichter die Delft niet kon vergeten, 1991). Pas later, waarschijnlijk vooral door twee lofzangen van Vondel -- 'de keten breekt en barst' en 'de Batavier rukt staal, als rag, aan flarden' -- werd het nog mooier gemaakt.
Michiel de Ruyter was er zelf niet eens bij toen de ketting werd losgemaakt: hij was ziek en voegde zich pas een dag later bij het konvooi. Toen werd de rest van de Engelse oorlogsvloot in brand gestoken.
De tocht maakte in Nederland en Engeland grote indruk; binnen een maand werd de vrede van Breda getekend, waarbij de republiek Nieuw-Amsterdam wist te ruilen voor Suriname.

Kapers zijn zeerovers

Nicot bracht de tabak naar Frankrijk, Raleigh naar Engeland

De groenlandvaart ging naar Groenland

De wal van Wall Street moest de indianen tegenhouden

Gekrenkte beroepseer dreef de grote kok Vatel tot zelfmoord

Lodewijk XIV zei: 'L 'état c 'est moi '

Lodewijk XIV werd de Zonnekoning genoemd omdat hij zo machtig was

Peter de Grote leerde de scheepsbouw in Zaandam

In de Stadhouderloze Tijdperken was er geen stadhouder

Lodewijk XV zei: 'Après nous le déluge '

Catharina de Grote werd verpletterd door een paard

De Bastille werd bestormd

Guillotin ontwierp de guillotine

George Washington was de eerste president van de Verenigde Staten

Marie-Antoinette zei: 'Qu 'ils mangent de la brioche '

Napoleon ontwierp de 'Code Napoléon '

De Russische winter brak Napoleon op

Koning Willem I landde in 1813 in Scheveningen

Huisjesmelkers waren hardvochtige geldwolven

John Snow verwijderde de slinger van de pomp en de cholera-epidemie was voorbij

Bismarck zei: 'Blut und Eisen'

Duivelseiland was een hel

Lincolns 'emancipatieproclamatie' bevrijdde de slaven

Cowboys droegen revolvers

Het Winterpaleis werd bestormd

Tsaristisch Rusland was achterlijk

Dikke Bertha beschoot Parijs

Tijdens Mussolini reden de treinen op tijd

Pal voor de Duitse inval zei Colijn nog: 'Gaat u maar rustig slapen'

Hitler voorzag Duitsland van de Autobahn.

Hitler bedacht de term 'Blitzkrieg'

De veldtocht tegen Frankrijk in 1940 was als Blitzkrieg bedoeld

Göring zei: 'Wenn ich Kultur höre, entsichere ich meinen Browning'

Churchill zei: 'Blood, sweat and tears'

Churchill liet Coventry opzettelijk bombarderen

In de hongerwinter werd Zweeds wittebrood uit vliegmachines gegooid

Nederland werd op 5 mei bevrijd

Chroesjtsjow sloeg woedend met zijn schoen op tafel

Martin Luther King zei: 'I had a dream...'

Militante feministes verbrandden hun beha's

Neil Armstrong zei: 'That 's one small step for a man, one giant leap for mankind'
Het was wel de bedoeling dat hij dat zei, maar hij versprak zich. Op het moment dat hij voet op de maan zette, zei Neil Armstrong: 'That 's one small step for man, one giant leap for mankind' — dus zonder lidwoord voor man. Luister zelf maar.
De eerste zin ooit door een mens op een ander hemellichaam uitgesproken, was dus meteen onzin: zowel man als mankind betekenen immers 'mensheid'. In vrijwel alle latere verslagen wordt Armstrong geciteerd met wat hij had willen zeggen, en Armstrong zelf houdt ook vol dat hij wel degelijk 'a' zei, maar dat hij die een beetje inslikte.
In het boek Chariots for Apollo: The untold story behind the race to the moon (New York, 1985) beschrijven Charles Pellegrino en Joshua Stoff het moment waarop Neil Armstrong, waarschijnlijk voor het eerst, zijn eigen woorden van de grammofoonplaat terughoort.
No matter how many times he played the record, and no matter at what speed, there was no 'a' before the word 'man'.
'But there must be an a,' Armstrong insisted. 'I rehearsed it that way. I meant it to be that way. And I 'm sure I said it that way.' ... Armstrong sighed. 'Damn, I really did it. I blew the first words on the moon, didn 't I?'
Het ziet ernaar uit dat Armstrong vanaf dat moment de historie heeft herschreven.
Eigenlijk ging het bij de landing al mis. De Eagle kwam op 20 juli 1969 om 21:17 uur Nederlandse tijd op de landingsplaats in de Zee der Stilte terecht, en dit meldde Armstrong ruim een minuut later officieel aan het vluchtleidingscentrum: 'Houston, Tranquillity Base here. The Eagle has landed.' Dat zijn weer de woorden die de geschiedenisboeken hebben gehaald. Maar daarvoor al had zijn co-piloot Edwin Aldrin, toen na een uiterst spannende landingsmanoeuvre de Eagle de maanbodem raakte en het lampje ging branden, gepreveld: 'Contact light. Okay, engine stop.'
Zeven uur na de landing ging Armstrong de ladder af, en op 21 juli 1969 om 3:56 uur zette hij voet op de maan en versprak hij zich.

Bij het opstijgen viel de vlag nog om, ook...

De voorlopig laatste man op de maan is Eugene Cernan, commandant van de Apollo 17, die er zijn laatste stap zette op 14 december 1972. Staande op het maanoppervlak hield hij nog een plechtig toespraakje met veel 'wereldvrede' en 'geluk', maar pal voor vertrek zei hij tegen zijn collega: 'Let 's get this mother out of here.' Dat waren de laatste historische woorden van de mens op de maan tot nu toe.