Encyclopedie van misvattingen

Algemene ontwikkeling

Bokbier heeft iets met een bok te maken

Sake is rijstwijn

Rijstvloeitjes worden van rijst gemaakt

Rijstpapier wordt van rijst gemaakt

Houtvrij papier is houtvrij

Een krijtje is van krijt

Oost-Indische inkt komt uit Oost-Indië

Een vulpen gaat naar je hand staan

Oude jenever is ouder dan jonge

Franciscus Sylvius vond de jenever uit

Een koperen munt lost op in Coca-Cola

Een sint-bernard redt ingesneeuwden met een kruikje drank

Barry -- ook als enorme TIFF-file...

Koekoeksklokken komen uit Zwitserland

Zwitserse banken geven geen inlichtingen over hun rekeningen

Een verminkt bankbiljet wordt alleen vergoed als het nummer nog zichtbaar is

Een ® achter de naam betekent dat die naam een geregistreerd handelsmerk is

De Japanners doopten een stad Usa om zo goederen te kunnen exporteren 'Made in Usa '

Een Citroën 2CV heeft een vermogen van 2 pk

Loodvrije benzine is loodvrij

Mannen rijden beter dan vrouwen

Er zijn kinderen door wilde dieren opgevoed

De eerste mensen joegen op dinosauriërs

De Neanderthaler leek nog veel op een aap

Bij natuurvolken hurkt de vrouw, als ze moet bevallen, gewoon even achter de bosjes

Bij natuurvolken staan ouderen nog in hoog aanzien

Oude eskimo's gaan het ijs op om alleen te sterven
Zo doen natuurvolken dat. Als oude mensen vinden dat ze iedereen tot last zijn geworden, maken ze er gewoon zelf een eind aan.
De zoveelste mythe over natuurvolken? Wacht even. In het tijdschrift Journal of the American Medical Association (dl. 284 (2001), p. 1897) vertelt Shetal Shah over zijn stage in een ziekenhuisje in Alaska. Op een dag komt daar een zevenennegentigjarige Inuit langs die, gevraagd naar zijn klacht, slechts zegt: 'Overbodigheid.' Shah is nog maar medisch student, maar hij begrijpt de zwijgzame bejaarde, overlegt met zijn begeleider, en samen met de familie besluiten ze de aloude tradities te respecteren. 'Een dag later, gekleed in zijn mooiste jas en mof, en omgeven door zijn familie, stapt hij voorzichtig op de bevroren poolzee. Zijn vermoeide benen moeten even wennen aan het hobbelige terrein. Hij glimlacht nog eens tandeloos, zwaait, en verdwijnt langzaam in de ochtendmist.'
Dus toch?
Maar ook Shahs begeleider leest de Journal. Hij schreef direct een briefje naar het blad dat het verhaal volkomen verzonnen was (dl. 286, p. 919). 'Er was geen bejaarde die bij ons is geweest met de klacht “overbodigheid” of met de bedoeling gedag te zeggen.'
Shah werd door de redactie van het blad ter verantwoording geroepen, en erkende dat zijn verhaal fictie was. Maar, zei hij, hij vond toch dat hij het wel als waargebeurd mocht vertellen, omdat het zo had kunnen gebeuren.
Helemaal uitgesloten is het natuurlijk niet — ook bij andere volken dan de eskimo 's is wel eens sprake van euthanasie bij schaarste of ernstige ziekte — maar om van een aloude traditie te spreken, die bij Inuit (de moderne aanduiding voor eskimo 's) zelfs nog schering en inslag zou zijn, gaat wat ver.
Het idee is onder westerlingen waarschijnlijk verspreid door de film The savage innocents uit 1959, met Anthony Quinn als Inuk de Eskimo in de hoofdrol. Zijn schoonmoeder, Powtee, laat zichzelf door ijsberen opeten, en Inuk zelf biedt, eveneens naar oud eskimo-gebruik, een missionaris zijn echtgenote aan voor de nacht. De missionaris weigert, Inuk wordt boos en doodt hem per ongeluk, ... afijn. Geen slechte film.

Indianen dachten dat ze naar de 'eeuwige jachtvelden' gingen
Als een dappere indiaanse krijger overleed, wachtten hem de 'eeuwige jachtvelden', waar hij kennelijk naar hartenlust op bizons kon jagen. Of indianen dat werkelijk geloofden, is de vraag: de uitdrukking lijkt bedacht door James Fenimore Cooper, die hem voor het eerst bezigt in zijn boek 'De laatste der Mohikanen' uit 1826. Cooper is geen toonbeeld van historische zorgvuldigheid, hij gebruikte echte indiaanse uitdrukkingen naast eigen bedenksels, en er is alle reden om aan te nemen dat hij nimmer een indiaan de term heeft horen bezigen.
De Mohikanen zijn, anders dan Coopers boektitel doet vermoeden, niet uitgestorven. Ze behoren tot de Algonkin-stammen, en houden er vrij ingewikkelde ideeën over de zielen en het hiernamaals op na.
Ook de term 'bleekgezicht' lijkt door een blanke bedacht te zijn: generaal George McCall gebruikt hem voor het eerst in een van zijn eerste 'Letters from the frontiers', gepubliceerd in 1868. Daar wordt de term gebezigd door een blanke die bij een gemaskerd bal als indiaan verkleed gaat...

Een echtpaar is gelukkiger met kinderen

De doodstraf voorkomt misdrijven

Agressie moet je uiten
In de film Analyze this moedigt psychiater Billy Crystal maffiabaas Robert de Niro aan om zijn agressie eens lekker bot te vieren, bijvoorbeeld op een kussen. Robert de Niro schiet zijn pistool leeg op het kussen, en voelt zich, zegt hij, prompt een stuk beter.
Dat is het klassieke idee, al sinds Sigmund Freud: boosheid moet je niet oppotten, want dan ontplof je op een gegeven moment.
Uit onderzoek blijkt dat niet. Er zijn al talloze wetenschappelijke experimenten gedaan waarin studenten werden beledigd of op een andere manier boos gemaakt, en vervolgens al dan niet hun woede mochten koelen op boksballen, kussens, spijkers en nog zo wat. Degenen die hun agressie hadden gekoeld, waren na afloop veel bozer en agressiever dan degenen die zich hadden vermeid met bijvoorbeeld onschuldige gymnastiekoefeningen. Het 'afreageren' roept alleen maar meer agressieve gedachten en voorstellingen op -- zowel bij mannen als bij vrouwen, zowel bij zachtaardige als bij snel aangebrande types (B. J. Bushman: 'Does venting anger feed or extinguish the flame?' Personality and social psychology bulletin, dl. 28 (2002), p. 724-731).
Mensen zijn geen stoommachines, zoals Freud leek te denken. Bovendien, door agressie met agressie te beantwoorden, wordt bij de aanstichter ook weer agressie opgeroepen, en kan de zaak erg snel uit de hand lopen.
Beter is het tot tien te tellen, en alleen als je heel erg boos bent, tot twintig.

Verkrachting kan alleen met medewerking van de vrouw

Verkrachting gebeurt vooral door onbekenden in de bosjes

Legalisering van prostitutie helpt verkrachtingen voorkomen

Pornografie zet aan tot verkrachtingen

Platonische liefde is zonder zinnelijkheid

Geisja 's zijn vrouwen van lichte zeden

Chinezen droegen een Mao-pak

In sommige landen hoor je te boeren na tafel

Chinezen betalen de dokter zolang ze gezond zijn

Fakirs kunnen een touw strak in de lucht houden

De boemerang is Australisch

De uitzondering bevestigt de regel

Een horoscoop geeft een voorspelling

Uw sterrenbeeld zegt waar de zon stond op het moment van uw geboorte

Er zijn twaalf tekens van de dierenriem

SOS betekent 'Save Our Souls'
Een schip in nood zond vroeger het bekende noodsignaal in morse uit: driemaal kort, driemaal lang, driemaal kort. Dat is wel ongeveer ‘SOS’ in morse, maar het betekent niet ‘Save Our Souls’. Het zijn zelfs eigenlijk geen letters: het signaal wordt achter elkaar door getikt, zonder pauzes (letters worden gescheiden door een tel rust).
Toen de Titanic op 14 april 1912 op een ijsberg liep, zond de telegrafist, Jack Phillips, direct het toen traditionele noodsignaal CQD in morse uit: CQ werd al sinds het begin van de telegrafie gebruikt voorafgaand aan een algemene oproep, en de D was er in 1905 op aandringen van de grote man achter de draadloze telegrafie, Guglielmo Marconi, bij gezet voor ‘distress’.
Toch was al op de tweede internationale radiotelegrafieconferentie in Berlijn in 1906 besloten het het alarmsignaal, naar Duits voorbeeld, SOS te maken. Het Marconi Yearbook of wireless telegraphy and telephony uit 1918 schrijft erover: ‘Dit signaal werd aangenomen omdat het gemakkelijk te gebruiken en onmiskenbaar is. De letters zelf betekenen niets, en het is volstrekt onjuist om er rusten tussen te gebruiken.’

Bij rampen breekt paniek uit

De kapitein verlaat als laatste het zinkende schip

Schepen en vliegtuigen verdwijnen in de 'driehoek van Bermuda '

De knal geeft aan dat een vliegtuig door de geluidsbarrière gaat

Bliksem gaat van boven naar beneden

Bij bliksem plat op de grond

In drijfzand is men reddeloos

Mensen die verdrinken komen nog driemaal boven