Hans van Maanen

Encyclopedie van misvattingen

Aardrijkskunde

Atlas torst een aardbol
In de Amsterdamse tram kan men ouders, wijzend naar het Paleis op de Dam, hun kinderen horen uitleggen dat die man boven op het paleis Atlas is die de aardbol torst.
Volgens de Griekse mythologie torst Atlas niet de aarde, maar het hemelgewelf: hij moet als straf voor zijn hoogmoed voorkomen dat de hemelkoepel op aarde stort.
Zo had het Amsterdamse stadsbestuur het verhaal ook begrepen: in 1664 kreeg de stadsbronsgieter François Hemony de opdracht tot de aanschaf van '2000 pond coper tot het maken van de sphera mundi die zal staan op de Atlas' (Ons Amsterdam, juni 2001). 'Sphera mundi' was een gebruikelijke titel voor astronomieboeken in die tijd: het hoofdwerk van Sacrobosco uit ongeveer 1230 is Sphaera mundi, en dat werd tot in de zeventiende eeuw als een van de belangrijkste leerboeken sterrenkunde beschouwd.
Atlas op het Amsterdams paleis

De Rijn komt bij Lobith ons land binnen
Wie de moeite neemt even op de kaart van Gelderland te kijken of een tochtje die kant op te maken, ziet onmiddellijk dat de Rijn niet bij Lobith, maar bij Spijk het land binnenkomt. Spijk is weliswaar veel kleiner dan Lobith, maar het is niet onooglijk. In het midden van de negentiende eeuw werd het gehucht nog even belangrijk, toen er steenindustrie ontstond. Thans heeft het zeshonderd inwoners.
Heel vroeger liep de Rijn anders. Aan de oude beddingen kan men nog zien dat de Rijn inderdaad ooit langs Lobith kwam, en in 1306 werd er een tolstation gevestigd (W. J. Alberts: Het Rijnverkeer bij Lobith anno 1306, Zutphen 1986). De Rijn liep toen in de bedding van wat nu de Oude Rijn wordt genoemd, maar aan het eind van de achttiende eeuw werd een flink stuk afgestoken — waardoor Lobith nu zelfs niet meer aan de Rijn ligt.
Bij Spijk komt trouwens maar de helft van de Rijn ons land binnen: de overkant is nog Duits. Pas bij Millingen is de Rijn helemaal van ons.

De Rijn komt bij Spijk ons land binnen

Het Nederlands voor Lille is Rijssel

Zeeland worstelt en komt boven water

Engels en Brits komt op hetzelfde neer

De Big Ben is het uurwerk op het Londense parlementsgebouw

Op Piccadilly Circus staat Eros

De Mont Blanc ligt in Zwitserland

De Mont Blanc is de hoogste berg van Europa

Het Kremlin staat in Moskou

Het Rode Plein is zo genoemd door de communisten

De Chinese muur is vanaf de maan te zien

Hoe noordelijker hoe kouder

Hoe hoger hoe kouder

Klondike ligt in Alaska

Eskimo 's wonen in iglo 's

Een wigwam is een tent

New York is de hoofdstad van New York

Mexico City is de hoofdstad van Mexico

Het Panamakanaal loopt oost-west

De Costa de Mosquitos zit vol muskieten

La Paz is de hoofdstad van Bolivia

Quezon City is de hoofdstad van de Filippijnen

De Krakatau ligt ten oosten van Java

Kaapstad is de zuidpunt van Zuid-Afrika

De Sahara ligt vol zand